หน่วย 11 การใช้สิทธิและข้อจำกัดในการใช้สิทธิ
ตอนที่ 11.1 การใช้สิทธิและข้อจำกัดในการใช้สิทธิโดยทั่วไป
11.2 ข้อจำกัดในการใช้สิทธิของเจ้าของอสังหาริมทรัพย์
บุคคลแม้จะสิทธิ กม รับรอง และคุ้มครอง , ก่อให้เกิดหน้าที่แก่บุคคลอื่น ต้องไม่ละเมิด หรือก้าวล่วงในสิทธิของตน
แต่ข้อจำกัด – ต้องใช้สิทธิโดยสุจริต , ไม่เกิดความเสียหายแก่ผู้อื่น และมีข้อจำกัดการใช้สิทธิเฉพาะกรณีตามที่กม หรือข้อตกลงในนิติกรรมสัญญา จำกัดสิทธิไว้ด้วย เช่นจำกัดอายุเลือกตั้ง > 20
ข้อจำกัดสิทธิของเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ ข้อจำกัดสิทธิเจ้าของเฉพาะกรณี
11.1 การใช้สิทธิและข้อจำกัดในการใช้สิทธิโดยทั่วไป
11.1.1 สิทธิและการใช้สิทธิ
11.1.2 ข้อจำกัดในการใช้สิทธิ
สิทธิ – อำนาจหรือปยที่บุคคลที่มีกมรับรอง และคุ้มครองให้เจ้าของสิทธิ ย่อมมีอำนาจ หรือความสามารถใช้สิทธิของตน ภายใต้กม รับรอง
เจ้าของสิทธิ หรือ ผู้ทรงสิทธิ , แม้จะมีอำนาจในการใช้สิทธิของตน , แต่ต้องใช้สิทธิโดยสุจริต ,รับผิดชอบต่อบุคคลอื่น , ไม่ทำให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น – เจ้าของสิทธิ อาจจะถูกกม หรือข้อตกลงในนิติกรรมสัญญาจำกัดการใช้สิทธิในข้อจำกัดการใช้สิทธิเฉพาะกรณี
เรื่องที่ 11.1.1 สิทธิและการใช้สิทธิ
ในที่นี้ หมายถึงสิทธิที่ก่อตั้งโดยกม รับรอง “สิทธิตามกม” – Legal Rights หรือ สิทธิสมบูรณ์ Droit definis or Droit determies หรือสิทธิที่กม กำหนด หรือ รับรองไว้อย่างชัดเจน – แต่ไม่ได้รวมถึง สิทธิอื่นๆที่กม ไม่ได้กำหนด (แต่อาจจมีการสนับสนุน) เช่น สิทธิทางศีลธรรม Moral Rights , สิทธิธรรมชาติ Natural Rights , Human Rights , ยกเว้นมีกมบัญญัติรับรอง -> ก็จะได้เป็น Legal Rights เช่นเดียวกัน
1. สิทธิ หรือ Legal Rights– > อำนาจ หรือปย ที่รัฐกำหนด – ไม่ว่าจะเป็นลายลักษณ์ civial law , หรือจารีต Common law – เพื่อรับรองให้ผู้ทรงสิทธิ -> ภายใต้ การคุ้มครองของรัฐ เรียก “ปยอันบค มีอยู่โดยกมรับรองและคุ้มครองให้” <- ฎีกา 124/2487
สิทธิตามกม แบ่ง
-สิทธิที่เกี่ยวกับสภาพบุคคล เช่น สิทธิในร่างกาย, ในครอบครัว , เกียรติยศ ชื่อเสียง ความเป็นอยู่ส่วนตัว
สิทธิในการปกครองบุตร
สิทธิในการรับมรดก
สิทธิในนามของเสรีภาพ Liberty
รัฐธรรมนูญ 2560 หมวด 3 สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย ม 25-49 <- ถ้าถูกละเมิด ก็สามารถยก ม พวกนี้ได้
ที่ว่ามานี้ เป็นสิทธิเกี่ยวกับบุคคล ไม่เกี่ยวกับทรัพย์สิน–
เกี่ยวกับทรัพย์สิน แยกเป็น
บุคคลสิทธิ Personal right or droit personnel <- ปพพ เรียกว่าสิทธิเรียกร้อง claim หรือ หนี้ Obligation (ขอ้สอบ -ไม่มีคำว่า ส เหนือ บค) – เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกร้องให้ลูกหนี้ จ่ายหนี้ โดยการกระทำ หรือ งดเว้นการกระทำ
เจ้าหนี้ มีสิทธิฟ้องร้องขอให้มีการบังคับชำระหนี้ , แต่ไม่ได้หมายถึงเจ้าหนี้มีสิทธิหรือมีอำนาจเข้าไปเกี่ยวข้องกับทรัพย์สินลูกหนี้โดยตรง
บุคคลสิทธิเกี่ยวกับหนี้ – สามารถโอนกันได้ , แต่เป็นเรื่องเกี่ยวข้องผูกพันระหว่างคู่กรณี , ไม่สามารถยันกับบุคคลทั่วไปได้ – แม้จะบังคับทางทรัพย์ แต่ไม่ได้เกี่ยวกับบุคคลและทรัพย์โดยตรง
สิทธิเหนือบุคคล jus in personam
ทรัพยสิทธิ – real right or droit reel หรือ สิทธิเหนือทรัพย์ jus in rem , เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินโดยตรง , คือ อำนาจในทรัพย์สิน หรือ อำนาจบุคคลจะใช้ต่อทรัพย์ หรือ สิทธิอันมีวัตถุเป็นทรัพย์สิน และใช้ยันกับบุคคลทั่วไปได้ ทรัพย์สิทธิก่อตั้งได้โดยอาศัย ปพพ นี้ หรือกมอื่น ม 1298
ม 1298 ทรัพยสิทธิทั้งหลายนั้น ท่านว่าจะก่อตั้งขึ้นได้แต่ด้วยอาศัยอำนาจในประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่น “ <- จะก่อตั้งกันเองเหมือน บค ส ไม่ได้ , ทส มีเพียงบางประเภทเท่านั้น เพราะต้องให้กม กำหนดขึ้นมา
ทรัพยสิทธิ แบ่งเป็น 2 แบบ
ทรัพย์สิทธิในทรัพย์สินของตนเอง jura in re propria – กรรมสิทธิเจ้าของทรัพย์สิน ย่อมมีอำนาจเหนือทรัพย์สินนั้นอย่างเต็มที่ ปพพ 1336
-สิทธิในการใช้สอย jus utendi
-สิทธิในการจำหน่ายทรัพย์สินของตน Jus abutendi
-ดอกผลแห่งทรัพย์สินนั้น Jus fruendi
-สิทธิในการติดตาม และเอาคืน ซึ่งทรัพย์สินของตน จากบุคคลที่ไม่มีสิทธิจะยึดถือไว้
-สิทธิขัดขวางมิให้ผู้อื่นสอดเข้าเกี่ยวกับทรัพย์สินนั้นโดยมิชอบด้วยกม
ทรัพย์สิทธิในทรัพย์สินของผู้อื่น jura in re aliena เช่น ภาระจำยอม สิทธิอาศัย สิทธิเหนือพื้นดิน สิทธิเก็บกิน และภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ซึ่งเป็นทรัพย์สินที่จำกัดตัดตอนกรรมสิทธิ์ – บุคคลผู้ทรงสิทธิ ไม่มีอำนาจในทรัพย์สินนั้นๆอย่างเต็มที่
ทรัพย์สิทธิที่มีวัตถุแห่งสิทธิเป็นวัตถุไม่มีรูปร่าง ,ก่อตั้งขึ้นโดยกมอื่น เช่น ลิขสิทธิ์ตามพรบ ลิขสิทธิ์ 2537
-สิทธิบัตรตาม พรบ 2522
-เครื่องหมายการค้า พรบ 2534
บุคคลจึงไม่อาจแสดงเจตนาทำนิติกรรมก่อตั้งทรัพย์สิทธิขึ้นใหม่ – นอกจากที่กม บัญญัติไว้ เช่น ทำนิติกรรมก่อตั้งสิทธิอาศัย , สิทธิเก็บกิน , สิทธิเหนือพื้นดิน หรือ ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์
p 11-8 2. การใช้สิทธิ
สิทธิมี 2 ประเภท – สิทธิตามกม และสิทธิอื่นๆ – ซึ่งอาจจะมีกม กำหนดหรือไม่ก็ได้
การใช้สิทธิอื่นๆ เช่น สิทธิทางศีลธรรม , ตามธรรมชาติ , สิทธิมนุษยชน <- อันหลังนี้ กม ไม่ได้กำหนด -> สิทธิประเภทที่อยู่ในนามเสรีภาพ ที่รัฐธรรมนูญกำหนดไว้กว้าง
หรืออย่างสิทธิเสรีภาพในการพูด เขียน พิมพ์ โฆษณา – ตามปฎิญญาสากล คศ 1948 ข้อ 19
และตาม รธน 60 ม4 ม 25
มาตรา ๔ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคของบุคคล
ย่อมได้รับความคุ้มครอง
ปวงชนชาวไทยย่อมได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญเสมอกัน
มาตรา ๒๕ สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย นอกจากที่บัญญัติคุ้มครองไว้เป็นการเฉพาะ ในรัฐธรรมนูญแล้ว การใดที่มิได้ห้ามหรือจํากัดไว้ในรัฐธรรมนูญหรือในกฎหมายอื่น บุคคลย่อมมีสิทธิ และเสรีภาพที่จะทําการนั้นได้และได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญ ตราบเท่าที่การใช้สิทธิหรือเสรีภาพ
เช่นว่านั้นไม่กระทบกระเทือนหรือเป็นอันตรายต่อความมั่นคงของรัฐ ความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี ของประชาชน และไม่ละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลอื่น
การใช้ สิทธิเสรีภาพ (ส สรภ) อาจจะล่วงละเมิด ส สรภ คนอื่น , ดฉ ส ในเกียรติ (ก)ยศ ชื่อเสียง ซึ่ง อาจะต่อสู้ ม 25 วรรค สาม ได้ , หรือถูกฟ้องหมิ่นประมาท ปพพ ม 420 423 , อญ ม 326 , 328 , หรือฐาน ดูหมิ่นซึ่งหน้า ด้วยการโฆษณา ม 393 ปอ ได้
การใช้ ส ตามกม สามารถใช้ได้ แม้กม กำหนดหรือไม่ได้กำหนดขอบเขตรับรองอย่างแน่ชัด และก่อให้เกิดหน้าที่แก่ บค อื่น ตามกม รับรอง ดฉ ส ของ บค ใน ทส -> รธน 60 ม 37 วรรค 1 และ 50 (6)
p 11-9 ม 37 “บุคคลย่อมมีสิทธิในทรัพย์สินและการสืบมรดก“
ม 50(6) บุคคลมีหน้าที่ ดังต่อไปนี้
(๖) เคารพและไม่ละเมิดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลอื่น
การใช้ส ใน ทส ซึ่งมีวัตถุแห่ง ส , บค ผู้ทรงสิทธิ หรือ เจ้าของ ทส ย่อมมี ส ใน ทส เช่น รส มีกรรมสิทธิ์ที่ดินและบ้าน ย่อมมี ส อยู่อาศัย ทำลาย จำหน่าย ได้รับดอกผล , บค ย่อมไม่มี ส <- เรียกว่า ส เด็ดขาด (absolute right)
กิจกรรม 11.1.1 ส ตาม กม อธิบาย -> ส ตาม กม Legal right – อำนาจ หรือ ปย อัน บค มีอยู่โดย กม รับรอง หรือ คุ้มครองให้ , ไม่รวมถึง ส อื่นๆที่ไม่มีค่าบังคับตามกม เช่น ส ทางศีลธรม , ทางธรรมชาติ , มนุษยชน ,ถ้ากม รับรอง ก็จะกลายเป็น ส ตาม กม
ส ตาม กม อาจแยกเป็น ส ที่เกี่ยวกับ สภาพ บค , เกี่ยวกับ ทส
p 11-10 11.1.2 ข้อจำกัดในการใช้ ส มีหลักทั่วไป – ม 5 และ 421
และแบบเฉพาะกรณี ตามที่มีในกม หรือ นิติกรรมสัญญา กำหนดห้าม , หรือจำกัดการใช้ ส ของ จข ส หรือ ผู้ทรงส
1) ข้อจำกัดการใช้ ส ตามหลักทั่วไป – การใช้ สของเรา ต้องไม่กระทบส คนอื่น (แม้จะไม่มีกม หรือ ข้อสัญญากำหนดห้ามไว้โดยเฉพาะ) – “ผู้ใช้ ส ของตน ย่อไม่ทำความเสียหายแก่ บคอื่น”
มาตรา 5 ในการใช้สิทธิแห่งตนก็ดี ในการชำระหนี้ก็ดี บุคคลทุกคนต้องกระทำโดยสุจริต
มาตรา 421 การใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดเสียหายแก่บุคคลอื่นนั้น ท่านว่าเป็นการอันมิชอบด้วยกฎหมาย
การใช้ ส ต้องเป็นตามที่กม ไทย บญ รับรองคุ้มครอง – ส สมบูรณ์ Droit definis or Droit determines eg กรรมสิทธิ ส ครอบครอง และ ทสิ ที่กำหนดใน บรรพ 4
p 11-11 หรือตาม กม กำหนด เช่น ส ฟ้องคดี, ส ร้องทุกข์ดำเนินคดีอญ , นิติกรรมสัญญา
แต่ถ้ากกท ไม่มี ส หรือ กระทำเกินขอบเขตที่ผิดกมโดยตรง – ไม่จำต้องพจรณ ม 5 , 421 เช่น
– ใช้กำลังยึดท ลูกหนี้ เพราะไม่ยอมชำระเงินกู้
– วางเพลิงเผาบ้าน เพราะผู้เช่าไม่ยอมออกจากบ้าน
– ผู้ใช้ อน ปกครองลท บุตร จนบาดเจ็บสาหัส – เกินขอบเขต ม 1567(2)
การใช้ ส ประเภทที่เรียกว่า สรภ – ตอ้งใช้โดยไม่มีคผ , ไม่จตน , ไม่จงใจหรือประมาทเลินเล่อ – หรือไม่ผิดกม นั้นเอง
เช่น สรภในการสัญจร หากขับรถชน โดยจงใจ หรือประมาท – ก็เข้าข่าย ลม
ผู้ใช้ส ตาม ม 5, 421 ต้องมี ส อยู่แล้ว- แต่หากใช้ส โดยไม่สุจริต ก่อความเสียหายแก่บคอื่น – ถือว่ากกท ที่มิชอบด้วยกม (Abuse of right or L’ Abus de droit) หรือ กกท ที่มี กม หรือ ข้อสัญญารับรองส ให้ความคุ้มครองแก่บคอื่นนั้นเอง
ถ้าเราพจรณ 5 , 421 ต้องดูเป็นกรณีๆไป แต่ถ้า ตาม ข้อ 2 นิติกรรมสัญญา <-อันหลังนี้มีการกำหนดไว้ชัดเจน
1.1 ข้อจำกัดในการใช้ส ตามหลัก “การใช้ ส ต้องกระทำโดยสุจริต ” – ม 5 , เป็น บรรพ 1 ว่าด้วยหลักทั่วไป, พน ถ้าใช้ส ไม่สุจริต ก่อคสห – ก็จะผิด ม นี้ และยัง ลม ตาม 420 ด้วย และ ใช้ คสหทท
สรุปต้องใช้ส ที่มีอยู่ และสุจริต ,
การฟ้องคดีโดยไม่สุจริต – เป็นปัญหาความสงบเรียบร้อย – ศ มี อน ยกขึ้นวินิจฉัยได้เอง ตาม ม142(5)
การใช้ ส โดยสุจริตหรือไม่ ให้ดู 2ประการ – ผกท มีส หรือไม่, และใช้ส นั้นไม่สุจริต หรือไม่
p 11-12 1.1.1 ผกท มีส หรือไม่ – ผกท ต้องมี ส ตามกม ระเบียบ ข้อบังคับ หรือ ข้อตกลงในนิตตกรรมสัญญา , หากไม่มี กม รับรอง หรือไม่มี ส กระทำ – ก็ไม่ใช่การใช้ ส โดยไม่สุจริต ตาม ม 5
ตย 1 กรณีไม่มีกมรับรองให้ความคุ้มครองไว้
ฎ. เมื่อไม่มีกมคุ้มครองส ในการประดิษฐ์สินค้า จล ผลิตสินค้าแบบเดียวกับ จท – ก็ไม่ถือว่าลม
คำว่า “เมื่อไม่มีกม” ตาม ม 4
“เมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และถ้าบทกฎหมายเช่นนั้นก็ไม่มีด้วย ให้วินิจฉัยตามหลักกฎหมายทั่วไป “
แม้กมไม่ได้บญ คุ้มครอง ส – ยังมีจารีต -> กมใกล้เคียง -> หลักกมทั่วไป ….จะอ้างว่าไม่มีกม บญ ไม่ได้
กรณีจารีตประเพณี เช่น ซื้อขายลำไย ภาคเหนือ, จะชำระเงิน 50%ก่อน แต่ถ้าสุดท้าย ลำไยไม่มีผลออก , จะฟ้องราคาคืน ไม่ได้ – พพษ ไม่ตอ้งคืนเงิน
กรณีเทียบบทกม ใกล้เคียง
p 11-13
p 11-14
p 11-15
p 11-16
p 11-17
p 11-18
p 11-19
p 11-20
p 11-21
p 11-22
p 11-23
p 11-24
p 11-25
p 11-26
p 11-27
p 11-28
p 11-29
p 11-30
! กิจกรรม 11.1.2
p 11-31 11.2 ข้อจำกัดในการใช้สิทธิของเจ้าของอสังหาริมทรัพย์
หัวเรื่อง 11.2.1 การจดทะเบียนถอนหรือเปลี่ยนแปลงข้อจำกัด
11.2.2 ข้อจำกัด(ขจก)เกี่ยวกับการรับน้ำตามสภาพทางธรรมชาติของที่ดิน
11.2.3 ข้อจำกัดเพื่อปยแห่งเจ้าของ อสหรท หรือ จข ที่ดินติดต่อกัน
11.2.4 ขจก เกี่ยวกับทางจำเป็น กับการใช้ที่ดินเพื่อปย แก่บค ทั่วไป
ขจก ส แห่งจข อสหรท ซึ่งกม กำหนด- ไม่ต้องจดทะเบียน
แต่การถอนหรือแก้ให้หย่อนลง – ต้องทำนิติกรรม(นตก) เป็นหนังสือ หรือ จดทะเบียนกับ พนง จนท
สำหรับ ขจก ซึ่งกำหนดเพื่อ สธรณปย – กม ห้ามมิให้ถอนหรือแก้ให้หย่อนลงทั้งสิ้น
ทำเลที่ตั้งที่ดินสูง และต่ำตามธรรมชาติ ขจก ส ที่จข ที่ดินต่ำต้องรับน้ำไหลตามธรรมดา , จขที่ดินริมทางน้ำ จะชักน้ำเกินความจำเป็นแก่ตน จนเป็นเหตุเสื่อมเสียแก่ดินแปลอื่นซึ่งอยู่ตามทางน้ำนั้น ไม่ได้
จขที่ดิน แนวเขตติดต่อกัน อาจมีปัญหาเกี่ยวกับ ส ตามหลัก กรรมสิทธิ(กสิ) และ แดน กสิ , กม จึงกำหนดขจก ไว้อย่างชัดเจน เพื่อปยร่วมกันทั้งสองผฝ่าย
ที่ดินแปลงหนึ่ง อาจจะถูกล้อม จนไม่มีทางออกสู่สธรณ , กม ให้ ส แก่จขแปลงนั้น ออกสู่สธรณ ได้ตามความจำเป็น , แต่จข ต้องใช้ค่าทดแทนให้แก่จขที่เปิดทางเพื่อ คสห
p 11-32 แต่ถ้าไม่มีทางออก เพราะเกิดจาก การแบ่งแยกหรือ แบ่งโอนที่ดิน ซึ่งเดิมมีทางออกอยู่แล้ว – แปลงที่ไม่มีทางออก มี ส เรียกเอาทางจำเป็น เฉพาะบนที่ดินแปลงที่แบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันเท่านั้น – และไม่ต้องเสีย ค่าทดแทน – แต่จะเรียกเอาทางเดินจากที่ดินแปลงอื่นไม่ได้
บค ทั่วไป สามารถเข้าไปใช้ปย ในที่ดินบคอื่น – ถ้าจข ไม่ได้กั้น และมิได้หวงห้ามตามที่กม กำหนด หรือกรณีมี ประเพณีท้องถิ่นให้ทำได้ – และจขไม่ห้ามเฉพาะการเข้าไปในปย บางประการ – เพื่อให้ที่ดินที่ จขมิได้ทำปย และมิได้ห้ามเกิดปยแก่บคอื่น ตามสมควรบ้าง
p 11-33 คำนำ
p 11-34 11.2.1 การจดทะเบียนถอนหรือเปลี่ยนแปลงข้อจำกัด
p 11-35
p 11-36
! กิจกรรม 11.2.1
p 11-37 11.2.2 ข้อจำกัด(ขจก)เกี่ยวกับการรับน้ำตามสภาพทางธรรมชาติของที่ดิน
p 11-38
p 11-39
p 11-40
p 11-41
p 11-42
p 11-43 ! กิจกรรม 11.2.2
p 11-44 11.2.3 ข้อจำกัดเพื่อปยแห่งเจ้าของ อสหรท หรือ จข ที่ดินติดต่อกัน
p 11-45
p 11-46
p 11-47
p 11-48
p 11-49
p 11-50
p 11-51
p 11-52
p 11-53
p 11-54
p 11-55
p 11-56
p 11-57
p 11-58
p 11-59
! กิจกรรม 11.2.3
p 11-60
p 11-61 11.2.4 ขจก เกี่ยวกับทางจำเป็น กับการใช้ที่ดินเพื่อปย แก่บค ทั่วไป
p 11-62
p 11-63
p 11-64
p 11-65
p 11-66
p 11-67
p 11-68
p 11-69
p 11-70
p 11-71 ! กิจกรรม 11.2.4