คู่มือทบทวนความรู้: สัญญาซื้อขาย 2 และธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์
เอกสารฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อทบทวนความเข้าใจในเนื้อหาสำคัญจากเอกสารการสอนชุดวิชากฎหมายพาณิชย์และธุรกิจ 1 หน่วยที่ 3 เรื่องสัญญาซื้อขาย 2 และธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยประกอบด้วยแบบทดสอบความเข้าใจพร้อมเฉลย คำถามเรียงความเพื่อการวิเคราะห์ และอภิธานศัพท์คำสำคัญ
——————————————————————————–
แบบทดสอบความเข้าใจ
คำชี้แจง: จงตอบคำถามต่อไปนี้โดยสังเขป (ความยาว 2-3 ประโยค)
- ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หน้าที่ในการส่งมอบทรัพย์สินของผู้ขายมีหลักการสำคัญอย่างไร และคำว่า “เงื้อมมือ” ของผู้ซื้อมีความหมายว่าอย่างไร?
- ในกรณีที่สัญญาซื้อขายกำหนดให้ส่งทรัพย์สินจากที่แห่งหนึ่งไปยังอีกแห่งหนึ่ง การส่งมอบจะสำเร็จสมบูรณ์เมื่อใด และ “ผู้ขนส่ง” ตามนัยแห่งกฎหมายหมายถึงบุคคลประเภทใด?
- ในการซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ หากผู้ขายส่งมอบเนื้อที่ขาดตกบกพร่องหรือล้ำจำนวนไม่เกินร้อยละห้าของเนื้อที่ที่ระบุไว้ ผู้ซื้อมีสิทธิและหน้าที่อย่างไร?
- ผู้ขายสามารถใช้สิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินที่ขายได้ในกรณีใดบ้าง แม้ว่าในสัญญาจะมีกำหนดเงื่อนเวลาให้ใช้ราคาก็ตาม?
- ผู้ขายต้องรับผิดในความชำรุดบกพร่องของทรัพย์สินที่ขายในลักษณะใดบ้าง และมีข้อยกเว้นความรับผิดที่สำคัญกรณีใดบ้างตามที่กฎหมายกำหนด?
- การรอนสิทธิคืออะไร และเกิดขึ้นจากสาเหตุใดได้บ้างที่ทำให้ผู้ขายต้องรับผิด?
- อายุความในการฟ้องคดีเพื่อความรับผิดในความชำรุดบกพร่องกับการรอนสิทธิมีความแตกต่างกันอย่างไร?
- พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มีวัตถุประสงค์หลักเพื่ออะไร และมีข้อยกเว้นไม่ใช้บังคับกับธุรกรรมประเภทใดบ้าง?
- ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์จะถือว่าได้ทำเป็นหนังสือ มีหลักฐานเป็นหนังสือ หรือมีเอกสารมาแสดงตามที่กฎหมายกำหนดได้ ต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์สำคัญอะไรบ้าง?
- ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์คืออะไร และจะถือว่ามีการลงลายมือชื่อแล้วตามกฎหมาย ต้องประกอบด้วยเงื่อนไขพื้นฐานอะไรบ้าง?
——————————————————————————–
เฉลยแบบทดสอบความเข้าใจ
- ตอบ: หน้าที่ในการส่งมอบของผู้ขายคือการกระทำอย่างหนึ่งอย่างใดก็ได้ที่เป็นผลให้ทรัพย์สินนั้นไปอยู่ใน “เงื้อมมือ” ของผู้ซื้อ ซึ่งหมายถึงการทำให้ทรัพย์สินอยู่ในความครอบครอง ดูแล หรือสิทธิจำหน่ายจ่ายโอนของผู้ซื้อ มิได้หมายความว่าต้องส่งมอบใส่มือผู้ซื้อโดยตรง การส่งมอบจึงเป็นการโอนไปซึ่งการครอบครองตามกฎหมาย
- ตอบ: การส่งมอบจะสำเร็จสมบูรณ์เมื่อผู้ขายได้ส่งมอบทรัพย์สินนั้นให้แก่ผู้ขนส่งแล้ว ความเสี่ยงภัยในทรัพย์สินจะตกแก่ผู้ซื้อนับแต่นั้น “ผู้ขนส่ง” หมายถึงบุคคลผู้รับขนส่งของเพื่อบำเหน็จเป็นทางค้าปกติของตนตาม ป.พ.พ. มาตรา 608 ไม่ใช่บุคคลทั่วไปที่รับจ้างขนของ
- ตอบ: หากการส่งมอบอสังหาริมทรัพย์ขาดตกบกพร่องหรือล้ำจำนวนไม่เกินร้อยละห้าของเนื้อที่ที่ระบุไว้ ผู้ซื้อจำต้องรับเอาทรัพย์สินนั้นไว้และใช้ราคาตามส่วน อย่างไรก็ตาม ผู้ซื้ออาจเลิกสัญญาได้หากการขาดตกหรือล้ำจำนวนนั้นมีขนาดซึ่งหากผู้ซื้อได้ทราบก่อนแล้วคงจะมิได้เข้าทำสัญญานั้น
- ตอบ: ผู้ขายสามารถใช้สิทธิยึดหน่วงได้แม้มีกำหนดเวลาให้ใช้ราคา ในกรณีที่ 1) ผู้ซื้อล้มละลายก่อนส่งมอบทรัพย์สิน 2) ผู้ซื้อเป็นคนล้มละลายแล้วในเวลาซื้อขายโดยผู้ขายไม่รู้ หรือ 3) ผู้ซื้อกระทำให้หลักทรัพย์ที่ให้ไว้เพื่อประกันการใช้เงินนั้นเสื่อมเสียหรือลดน้อยลง เว้นแต่ผู้ซื้อจะหาประกันที่สมควรมาให้ได้
- ตอบ: ผู้ขายต้องรับผิดเมื่อทรัพย์สินที่ขายมีความชำรุดบกพร่องอันเป็นเหตุให้เสื่อมราคาหรือเสื่อมความเหมาะสมแก่ประโยชน์ที่มุ่งจะใช้เป็นปกติหรือตามสัญญา โดยมีข้อยกเว้นสำคัญคือ 1) ผู้ซื้อรู้อยู่แล้วหรือควรจะรู้ถึงความชำรุดบกพร่องนั้น 2) ความชำรุดบกพร่องเห็นประจักษ์ในเวลาส่งมอบและผู้ซื้อรับไว้โดยมิได้อิดเอื้อน หรือ 3) ทรัพย์สินนั้นได้มาจากการขายทอดตลาด
- ตอบ: การรอนสิทธิคือการที่มีบุคคลภายนอกมาก่อการรบกวนขัดสิทธิของผู้ซื้อในการครอบครองทรัพย์สินโดยปกติสุข ซึ่งเกิดจากสาเหตุคือ 1) บุคคลภายนอกนั้นมีสิทธิเหนือทรัพย์สินที่ซื้อขายอยู่แล้วในเวลาซื้อขาย หรือ 2) เกิดขึ้นเพราะความผิดของผู้ขายเอง
- ตอบ: อายุความฟ้องคดีเพื่อความชำรุดบกพร่องมีกำหนด 1 ปีนับแต่เวลาที่ได้พบเห็นความชำรุดบกพร่อง ส่วนการรอนสิทธิในกรณีที่ผู้ขายไม่ได้เป็นคู่ความในคดีเดิม หรือผู้ซื้อยอมความกับบุคคลภายนอก มีอายุความ 3 เดือนนับแต่วันที่คดีถึงที่สุดหรือวันที่ยอมความ
- ตอบ: พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มีวัตถุประสงค์เพื่อรองรับสถานะทางกฎหมายของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ให้เสมอกับการทำเป็นหนังสือ และรับรองการใช้ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ โดยมีข้อยกเว้นไม่ใช้บังคับกับธุรกรรมเกี่ยวกับครอบครัวและมรดกตามที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา
- ตอบ: ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์จะถือว่าได้ทำเป็นหนังสือ มีหลักฐานเป็นหนังสือ หรือมีเอกสารมาแสดงได้ ต้องเข้าหลักเกณฑ์ 2 ประการคือ 1) สามารถเข้าถึงข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์นั้นได้ และ 2) สามารถนำข้อมูลนั้นกลับมาใช้ได้โดยความหมายไม่เปลี่ยนแปลง
- ตอบ: ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์คือ อักษร อักขระ ตัวเลข เสียงหรือสัญลักษณ์อื่นใดในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้ประกอบกับข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เพื่อระบุตัวบุคคลและแสดงการยอมรับข้อความนั้น การจะถือว่ามีการลงลายมือชื่อแล้วต้อง 1) ใช้วิธีการที่สามารถระบุตัวเจ้าของลายมือชื่อและแสดงเจตนาของเจ้าของได้ และ 2) ใช้วิธีการที่เชื่อถือได้โดยเหมาะสมกับวัตถุประสงค์ของการสร้างหรือส่งข้อมูลนั้น
——————————————————————————–
คำถามเรียงความ
คำชี้แจง: จงตอบคำถามต่อไปนี้ในรูปแบบเรียงความ โดยอ้างอิงหลักกฎหมายและแนวคิดที่เกี่ยวข้องตามที่ปรากฏในเอกสารการสอน
- จงเปรียบเทียบหลักเกณฑ์ความรับผิดของผู้ขายในกรณีส่งมอบทรัพย์สินขาดตกบกพร่องหรือล้ำจำนวน ระหว่างสังหาริมทรัพย์ตามมาตรา 465 และอสังหาริมทรัพย์ตามมาตรา 466 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ว่ามีความเหมือนและความแตกต่างกันอย่างไร
- จงอธิบายหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่ผู้ขายจะสามารถใช้สิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินที่ขายไว้ได้ตามกฎหมาย ทั้งในกรณีที่สัญญากำหนดและไม่กำหนดเงื่อนเวลาในการชำระราคา พร้อมยกตัวอย่างประกอบ
- ความรับผิดในการรอนสิทธิของผู้ขายมีสาระสำคัญอย่างไร และในกรณีใดบ้างที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ขายไม่ต้องรับผิดในการรอนสิทธิ จงอธิบายโดยละเอียด
- จงอธิบายโครงสร้างและขอบเขตการบังคับใช้ของพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 พร้อมทั้งวิเคราะห์บทบาทและอำนาจหน้าที่ของ “คณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์”
- จงอธิบายความหมายและประเภทของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 พร้อมทั้งอธิบายหลักเกณฑ์ในการพิจารณาว่าลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ใดเป็น “ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้” ตามมาตรา 26
——————————————————————————–
อภิธานศัพท์
| คำศัพท์ | คำนิยาม |
| การขายทอดตลาด | การซื้อขายโดยเปิดเผยและเป็นการขายทรัพย์สินตามสภาพ ซึ่งผู้ประมูลสู้ราคาได้ตามใจสมัคร |
| การรอนสิทธิ | การที่บุคคลภายนอกมาก่อการรบกวนขัดสิทธิของผู้ซื้อในการครอบครองทรัพย์สินโดยปกติสุข เพราะบุคคลนั้นมีสิทธิเหนือทรัพย์สินที่ซื้อขายอยู่แล้วในเวลาซื้อขาย หรือเพราะความผิดของผู้ขาย |
| การส่งมอบ | การกระทำอย่างหนึ่งอย่างใดก็ได้สุดแต่ว่าจะเป็นผลให้ทรัพย์สินนั้นไปอยู่ในเงื้อมมือของผู้ซื้อ |
| การส่งมอบขาดตกบกพร่องหรือล้ำจำนวน | การที่ผู้ขายส่งมอบทรัพย์สินน้อยกว่าหรือมากกว่าที่ได้ตกลงกันไว้ในสัญญา |
| คณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ | คณะกรรมการที่จัดตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฯ เพื่อทำหน้าที่วางนโยบาย กำหนดหลักเกณฑ์ ส่งเสริม และติดตามดูแลการประกอบธุรกิจเกี่ยวกับธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ |
| ความชำรุดบกพร่อง | ความชำรุดของทรัพย์สินที่ขายอันเป็นเหตุให้เสื่อมราคา หรือเสื่อมความเหมาะสมแก่ประโยชน์อันมุ่งจะใช้เป็นปกติ หรือประโยชน์ที่มุ่งหมายโดยสัญญา |
| ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ | ข้อความที่ได้สร้าง ส่ง รับ เก็บรักษา หรือประมวลผลด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ เช่น จดหมายอิเล็กทรอนิกส์ โทรเลข โทรพิมพ์ หรือโทรสาร |
| เงื้อมมือ | การที่ทรัพย์สินอยู่ในความครอบครอง ดูแล หรือสิทธิจำหน่ายจ่ายโอนของผู้ซื้อ (at the disposal of the buyer) |
| ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ | ธุรกรรมที่กระทำขึ้นโดยใช้วิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ทั้งหมดหรือแต่บางส่วน ซึ่งครอบคลุมกิจกรรมในทางแพ่งและพาณิชย์ หรือการดำเนินงานของรัฐ |
| ภาระจำยอมโดยกฎหมาย | ข้อจำกัดสิทธิ (Restriction) ในอสังหาริมทรัพย์ที่เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมาย เช่น ข้อจำกัดสิทธิตาม ป.พ.พ. มาตรา 1339 ถึง 1355 |
| ผู้ขนส่ง | บุคคลผู้รับขนส่งของเพื่อบำเหน็จเป็นทางค้าปกติของตน ตาม ป.พ.พ. มาตรา 608 |
| ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ | อักษร อักขระ ตัวเลข เสียงหรือสัญลักษณ์อื่นใดที่สร้างขึ้นให้อยู่ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งนำมาใช้ประกอบกับข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เพื่อระบุตัวบุคคลและแสดงการยอมรับข้อความในข้อมูลนั้น |
| ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้ | ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เข้าหลักเกณฑ์ 4 ประการตามมาตรา 26 แห่ง พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฯ ซึ่งมีความน่าเชื่อถือทางเทคนิคสูง |
| วิญญูชน | บุคคลซึ่งผู้รู้ผิดรู้ชอบตามปกติ (reasonable person) |
| สิทธิยึดหน่วง | สิทธิของผู้ขายที่จะยึดหน่วงทรัพย์สินที่ขายไว้ได้จนกว่าผู้ซื้อจะชำระราคา หรือในกรณีที่ผู้ซื้อล้มละลายหรือทำให้หลักทรัพย์ประกันเสื่อมเสีย |