อรรถพรคลินิกเฉพาะทางศัลยกรรมตกแต่ง Attaporn Clinic Plastic Surgery 阿塔蓬博士，曼谷整形外科医生

nbLM คค 3.1

ภาพรวมความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาตามกฎหมายไทย

เมื่อชายและหญิงตัดสินใจใช้ชีวิตร่วมกันและจดทะเบียนสมรสตามกฎหมาย ความสัมพันธ์ของทั้งสองฝ่ายไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในมิติทางสังคมหรืออารมณ์เท่านั้น แต่ยังขยายไปถึงมิติทางทรัพย์สินด้วย เพื่อจัดระเบียบและสร้างความเป็นธรรมในการจัดการดูแลทรัพย์สินที่แต่ละฝ่ายมีอยู่ก่อนสมรสและที่ทำมาหาได้ร่วมกันระหว่างสมรส กฎหมายไทยจึงได้วางกรอบความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินไว้อย่างชัดเจน โดยแบ่งทรัพย์สินออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่ สินส่วนตัว ซึ่งเป็นกรรมสิทธิ์ของคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งโดยเฉพาะ และ สินสมรส ซึ่งถือเป็นกรรมสิทธิ์ร่วมกันของทั้งสองฝ่าย การแบ่งประเภททรัพย์สินนี้เป็นรากฐานสำคัญในการกำหนดสิทธิ หน้าที่ และข้อจำกัดในการจัดการทรัพย์สิน เพื่อให้เกิดความชัดเจนและป้องกันข้อพิพาทที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

——————————————————————————–

1.0 สัญญาก่อนสมรส: การวางกรอบข้อตตกลงด้านทรัพย์สินล่วงหน้า

สัญญาก่อนสมรส (Prenuptial Agreement) คือเครื่องมือทางกฎหมายที่เปิดโอกาสให้คู่สมรสสามารถตกลงกำหนดเงื่อนไขเกี่ยวกับความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินของตนไว้ล่วงหน้าได้ โดยอาจกำหนดให้แตกต่างไปจากบทบัญญัติทั่วไปที่กฎหมายกำหนดไว้ วัตถุประสงค์หลักของสัญญาประเภทนี้คือการสร้างความชัดเจนและกำหนดกรอบการจัดการทรัพย์สินให้สอดคล้องกับเจตนาของทั้งสองฝ่าย ซึ่งจะมีผลผูกพันเมื่อทั้งสองได้จดทะเบียนสมรสกันตามกฎหมายแล้ว

1.1 หลักการและเงื่อนไขของสัญญาก่อนสมรส

หลักการพื้นฐานของสัญญาก่อนสมรสถูกกำหนดไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1465 ซึ่งระบุว่าหากคู่สมรสไม่ได้ทำสัญญาเรื่องทรัพย์สินไว้เป็นพิเศษก่อนสมรส ความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินระหว่างกันจะต้องเป็นไปตามบทบัญญัติในหมวด 4 ว่าด้วยทรัพย์สินระหว่างสามีภริยา อย่างไรก็ตาม กฎหมายได้กำหนดข้อจำกัดของเนื้อหาในสัญญาไว้เช่นกัน ดังนี้

ต้องไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี: ข้อสัญญาใดที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนจะตกเป็นโมฆะ (ไม่มีผลบังคับ) ตัวอย่างเช่น ข้อตกลงที่ว่าหากมีการหย่าร้างให้ทรัพย์สินทั้งหมดตกเป็นของฝ่ายหญิงแต่เพียงผู้เดียว โดยไม่ให้ฝ่ายชายได้ส่วนแบ่งในสินสมรสเลย ข้อตกลงลักษณะนี้อาจถือว่าไม่เป็นธรรมและใช้บังคับไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 195/2465) นอกจากนี้ สัญญาก่อนสมรสยังจำกัดอยู่เฉพาะเรื่องทรัพย์สินเท่านั้น หากมีข้อตกลงในเรื่องอื่นที่ไม่เกี่ยวกับทรัพย์สิน เช่น ตกลงว่าหากสามีพาหญิงอื่นไปเที่ยวให้ถือเป็นเหตุฟ้องหย่าได้ ข้อตกลงเช่นนี้ย่อมเป็นโมฆะ
ห้ามระบุให้ใช้กฎหมายของประเทศอื่น: สัญญาก่อนสมรสจะระบุให้ใช้กฎหมายของประเทศอื่นมาบังคับเรื่องทรัพย์สินไม่ได้ เนื่องจากกฎหมายครอบครัวของไทยถูกร่างขึ้นตามประเพณีนิยมของสังคมไทย หากฝ่าฝืนข้อตกลงส่วนนั้นจะตกเป็นโมฆะ

เพื่อให้สัญญาก่อนสมรสมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมาย ป.พ.พ. มาตรา 1466 ได้กำหนด “แบบ” ของสัญญาไว้ 2 วิธี คือ:

จดแจ้งข้อตกลงที่เป็นสัญญาก่อนสมรสไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียนสมรส
ทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อคู่สมรสและพยานอย่างน้อยสองคน แล้วแนบไว้ท้ายทะเบียนสมรส พร้อมทั้งจดแจ้งในทะเบียนสมรสว่าได้มีสัญญานั้นแนบไว้

หากคู่สมรสไม่ปฏิบัติตามแบบที่กฎหมายกำหนดไว้ สัญญาก่อนสมรสนั้นจะตกเป็น โมฆะ และต้องกลับไปใช้หลักเกณฑ์ทั่วไปเรื่องสินส่วนตัวและสินสมรสตามที่กฎหมายบัญญัติ

1.2 การเปลี่ยนแปลงและผลกระทบต่อบุคคลภายนอก

เมื่อคู่สมรสได้จดทะเบียนสมรสแล้ว สัญญาก่อนสมรสที่ทำไว้จะกลายเป็นข้อตกลงที่มีผลผูกพันและไม่สามารถเปลี่ยนแปลงหรือเพิกถอนได้โดยง่าย ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1467 การจะเปลี่ยนแปลงหรือเพิกถอนสัญญาดังกล่าวต้องได้รับอนุญาตจาก “ศาล” เท่านั้น

ในด้านผลกระทบต่อบุคคลภายนอก ป.พ.พ. มาตรา 1468 ได้วางหลักการคุ้มครองบุคคลภายนอกผู้ทำการโดยสุจริตไว้ว่า ข้อความในสัญญาก่อนสมรสจะไม่มีผลกระทบกระเทือนถึงสิทธิของบุคคลภายนอกที่ได้ทำนิติกรรมไปโดยสุจริต ไม่ว่าสัญญานั้นจะถูกเปลี่ยนแปลงโดยคำสั่งศาลในภายหลังหรือไม่ก็ตาม

กรณีศึกษาจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1082/2504: ภริยามีที่ดินและเรือนเป็นของตนเองก่อนสมรส และได้ทำสัญญาก่อนสมรสว่าสามีจะไม่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินของตน แต่ต่อมาภริยากลับยอมให้สามีลงชื่อในใบไต่สวนเพื่อขอออกโฉนดว่าเป็นของสามี จากนั้นสามีได้นำที่ดินไปจำนองและนำเงินมาซื้อรถยนต์เพื่อใช้ประกอบอาชีพร่วมกัน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ผู้รับจำนองซึ่งเชื่อโดยสุจริตว่าที่ดินเป็นของสามี ย่อมได้รับการคุ้มครอง การจำนองนั้นจึงสมบูรณ์และมีผลผูกพันภริยาด้วย

โดยสรุป สัญญาก่อนสมรสเป็นข้อตกลงที่ต้องจัดทำขึ้นอย่างรัดกุมและเป็นไปตามแบบที่กฎหมายกำหนด “ก่อน” การสมรส เพื่อวางกรอบความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินของคู่สมรส ซึ่งแตกต่างจากสัญญาอีกประเภทหนึ่งที่เกิดขึ้น “ระหว่าง” การสมรส

2.0 สัญญาระหว่างสมรส: ข้อตกลงด้านทรัพย์สินที่เกิดขึ้นหลังการสมรส

สัญญาระหว่างสมรส คือสัญญาเกี่ยวกับทรัพย์สินที่สามีภริยาทำขึ้นต่อกันในระหว่างที่ยังเป็นสามีภริยากันโดยชอบด้วยกฎหมาย ตามที่ระบุใน ป.พ.พ. มาตรา 1469 สัญญาประเภทนี้มีความยืดหยุ่นกว่าสัญญาก่อนสมรส เนื่องจากกฎหมายไม่ได้กำหนดแบบของสัญญาไว้เป็นการเฉพาะ แต่ในขณะเดียวกันก็ให้สิทธิพิเศษแก่คู่สัญญาในการ “บอกล้าง” สัญญาได้ ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่แตกต่างจากสัญญาโดยทั่วไป

2.1 สาระสำคัญและสิทธิในการบอกล้าง

สัญญาระหว่างสมรสครอบคลุมข้อตกลงทางทรัพย์สินทุกประเภทที่สามีภริยาทำต่อกัน เช่น สัญญาซื้อขาย สัญญาแลกเปลี่ยน สัญญายกทรัพย์สินให้แก่กัน หรือแม้กระทั่งสัญญาแบ่งสินสมรสระหว่างที่ยังสมรสกันอยู่ ซึ่งมีผลทำให้สินสมรสที่ถูกแบ่งนั้นเปลี่ยนสภาพไปเป็นสินส่วนตัวของแต่ละฝ่ายได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 337/2530)

หัวใจสำคัญของสัญญาระหว่างสมรสคือ สิทธิในการบอกล้าง ตามมาตรา 1469 ซึ่งกฎหมายบัญญัติขึ้นเพื่อคุ้มครองคู่สมรสที่อาจทำสัญญาไปโดยตกอยู่ในอิทธิพลแห่งความเสน่หาและอาจทำให้ตนเสียประโยชน์ได้ โดยมีเงื่อนไขดังนี้

ผู้มีสิทธิบอกล้าง: สามีหรือภริยาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งสามารถบอกล้างสัญญาได้ เป็นสิทธิเฉพาะตัวซึ่งทายาทไม่สามารถใช้สิทธิแทนได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 890/2517)
กำหนดเวลา: สามารถบอกล้างได้ตลอดเวลาที่ยังเป็นสามีภริยากันอยู่ หรือภายในกำหนด 1 ปีนับแต่วันที่ขาดจากการเป็นสามีภริยา (เช่น วันที่จดทะเบียนหย่า หรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งถึงแก่ความตาย)
ผลของการบอกล้าง: เมื่อมีการบอกล้าง สัญญาดังกล่าวจะสิ้นความผูกพันเสมือนว่าไม่เคยเกิดขึ้น หากมีการโอนทรัพย์สินไปแล้วก็จะต้องโอนกลับคืนสู่สถานะเดิม
ข้อยกเว้น: การบอกล้างสัญญานั้น ไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิของบุคคลภายนอกผู้ทำการโดยสุจริต

2.2 ประเด็นทางกฎหมายจากคำพิพากษาศาลฎีกา

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาได้วางหลักการสำคัญเกี่ยวกับสัญญาระหว่างสมรสไว้หลายประการ ซึ่งช่วยให้เกิดความชัดเจนในการบังคับใช้กฎหมาย ดังนี้

ข้อตกลงที่ห้ามบอกล้างเป็นโมฆะ: ศาลฎีกาได้วินิจฉัยใน คำพิพากษาที่ 5974/2538 และ 8739/2551 ว่า ข้อตกลงในสัญญาระหว่างสมรสที่ระบุห้ามไม่ให้คู่สัญญาบอกล้างสัญญานั้นเป็น โมฆะ เนื่องจากขัดต่อบทบัญญัติมาตรา 1469 ซึ่งเป็นกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความสงบเรียบร้อย
การคุ้มครองบุคคลภายนอกผู้สุจริต: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3185/2552 ได้ยืนยันหลักการคุ้มครองบุคคลภายนอก โดยวินิจฉัยว่าแม้สัญญาระหว่างสมรสจะถูกบอกล้างในภายหลัง แต่หากทรัพย์สินได้ถูกโอนไปยังบุคคลภายนอกผู้สุจริตก่อนการบอกล้างแล้ว สิทธิของบุคคลภายนอกย่อมไม่ได้รับผลกระทบ
การใช้สิทธิฟ้องคดีเพื่อบอกล้าง: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3857/2562 เป็นตัวอย่างกรณีที่โจทก์ (สามี) นำสินส่วนตัวไปซื้อที่ดินแต่ใส่ชื่อจำเลย (ภริยา) ถือกรรมสิทธิ์ร่วมด้วย ถือเป็นสัญญาระหว่างสมรสที่ให้กรรมสิทธิ์ร่วมในสินส่วนตัว การที่โจทก์ยื่นฟ้องคดีในระหว่างที่ยังเป็นสามีภริยากัน ถือเป็นการใช้สิทธิบอกล้างสัญญาดังกล่าวภายในกำหนดเวลาตามกฎหมาย

จะเห็นได้ว่าสิทธิในการบอกล้างถือเป็นลักษณะพิเศษของสัญญาระหว่างสมรส ซึ่งสะท้อนเจตนารมณ์ของกฎหมายที่ต้องการให้ความคุ้มครองแก่คู่สมรสเป็นพิเศษ อย่างไรก็ตาม การทำความเข้าใจสัญญาเหล่านี้จำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจพื้นฐานเกี่ยวกับประเภทของทรัพย์สินระหว่างสามีภริยา คือ สินส่วนตัวและสินสมรส

3.0 สินส่วนตัว: ทรัพย์สินส่วนบุคคลของคู่สมรส

สินส่วนตัว คือ ทรัพย์สินที่เป็นกรรมสิทธิ์ของคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งโดยเฉพาะ ซึ่งฝ่ายที่เป็นเจ้าของมีอำนาจในการจัดการทรัพย์สินนั้นได้โดยลำพัง ไม่ว่าจะเป็นการจำหน่าย จ่าย โอน หรือก่อให้เกิดภาระติดพันใดๆ โดยไม่จำเป็นต้องได้รับความยินยอมจากคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่ง ตามที่ ป.พ.พ. มาตรา 1473 ได้บัญญัติไว้

3.1 ประเภทของสินส่วนตัว

ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1471 สินส่วนตัวสามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ประเภทหลัก ดังนี้

ทรัพย์สินที่มีอยู่ก่อนสมรส (มาตรา 1471 (1)) ทรัพย์สินทุกชนิดที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีกรรมสิทธิ์อยู่แล้วก่อนวันจดทะเบียนสมรสถือเป็นสินส่วนตัวของฝ่ายนั้น ไม่ว่าจะเป็นที่ดิน เงินฝาก หรือสังหาริมทรัพย์อื่นๆ
เครื่องใช้สอยส่วนตัว เครื่องแต่งกาย หรือเครื่องมือประกอบอาชีพ (มาตรา 1471 (2)) ทรัพย์สินเหล่านี้แม้จะได้มาในระหว่างสมรส แต่หากเป็นของใช้ส่วนตัวที่ “ตามควรแก่ฐานะ” และเป็นเครื่องมือที่ “จำเป็น” ในการประกอบอาชีพหรือวิชาชีพ จะถือเป็นสินส่วนตัว เช่น จักรเย็บผ้าของช่างตัดเสื้อ หรืออุปกรณ์ทำฟันของทันตแพทย์ แต่รถยนต์ที่ทันตแพทย์ใช้ขับไปคลินิกอาจไม่ถือเป็นเครื่องมือที่จำเป็นโดยตรง จึงมักถูกพิจารณาเป็นสินสมรส
ทรัพย์สินที่ได้มาโดยการรับมรดกหรือการให้โดยเสน่หา (มาตรา 1471 (3)) ทรัพย์สินที่คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้รับมาในระหว่างสมรสผ่านทางมรดก หรือได้รับการยกให้โดยเสน่หา ถือเป็นสินส่วนตัวของฝ่ายนั้น ซึ่งรวมถึงกรณีที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งยกสินสมรสส่วนของตนให้อีกฝ่ายหนึ่ง ทรัพย์สินนั้นก็จะเปลี่ยนสภาพเป็นสินส่วนตัวของฝ่ายที่ได้รับ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 337/2530) อย่างไรก็ตาม มีข้อยกเว้นว่าหากผู้ให้ประสงค์จะให้ทรัพย์สินนั้นเป็นสินสมรส จะต้องระบุไว้ใน “หนังสือยกให้” อย่างชัดเจน
ของหมั้น (มาตรา 1471 (4)) ของหมั้นที่ฝ่ายชายมอบให้แก่ฝ่ายหญิงเพื่อเป็นหลักฐานว่าจะสมรสด้วย ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของฝ่ายหญิงทันทีที่ส่งมอบ และถือเป็นสินส่วนตัวของฝ่ายหญิง

3.2 การเปลี่ยนแปลงสภาพของสินส่วนตัว (หลักช่วงทรัพย์)

กฎหมายได้วางหลักการ “ช่วงทรัพย์” (Real Subrogation) ไว้ใน ป.พ.พ. มาตรา 1472 เพื่อรองรับกรณีที่สินส่วนตัวมีการเปลี่ยนแปลงสภาพไป โดยหลักการนี้กำหนดว่า หากสินส่วนตัวได้ถูกจำหน่าย แลกเปลี่ยน หรือนำเงินที่ได้จากการขายสินส่วนตัวไปซื้อทรัพย์สินอื่น ทรัพย์สินหรือเงินที่ได้มาใหม่นั้นยังคงสถานะเป็นสินส่วนตัวอยู่เช่นเดิม

ในกรณีที่ซับซ้อนขึ้น เช่น หากมีการนำเงินสินส่วนตัวไปรวมกับเงินสินสมรสเพื่อซื้อทรัพย์สินชิ้นใหม่ สถานะของทรัพย์สินใหม่นั้นจะขึ้นอยู่กับสัดส่วนของเงินที่ใช้ หากเงินสินส่วนตัวเป็นสัดส่วนที่มากกว่า ทรัพย์สินใหม่นั้นจะยังคงเป็นสินส่วนตัว แต่หากเงินสินสมรสเป็นสัดส่วนที่มากกว่า ทรัพย์สินใหม่นั้นจะกลายเป็นสินสมรส ตัวอย่างเช่น สามีขายบ้านที่เป็นสินส่วนตัวได้เงิน 600,000 บาท แล้วนำไปรวมกับเงินสินสมรสอีก 400,000 บาท เพื่อสร้างบ้านหลังใหม่มูลค่า 1,000,000 บาท ในกรณีนี้ บ้านหลังใหม่จะถือเป็นสินส่วนตัวของสามี เพราะใช้เงินสินส่วนตัวเป็นส่วนใหญ่

กรณีศึกษาจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 145/2563: โจทก์ใช้เงินสินส่วนตัวของตนซื้อที่ดินและก่อสร้างบ้านบนที่ดินดังกล่าวในระหว่างสมรส ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าบ้านที่สร้างขึ้นย่อมเป็นสินส่วนตัวของโจทก์ตามหลักช่วงทรัพย์

โดยสรุป สินส่วนตัวเป็นทรัพย์สินที่อยู่ภายใต้อำนาจการจัดการโดยเด็ดขาดของคู่สมรสฝ่ายที่เป็นเจ้าของ ซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับสินสมรส ซึ่งเป็นทรัพย์สินที่มีลักษณะเป็นกรรมสิทธิ์ร่วมกัน

4.0 สินสมรส: ทรัพย์สินที่ได้มาร่วมกันระหว่างสมรส

สินสมรส คือ ทรัพย์สินที่คู่สมรสได้มาระหว่างการสมรส ซึ่งกฎหมายถือว่าเป็นกรรมสิทธิ์ร่วมกันของทั้งสองฝ่ายคนละครึ่ง โดยมีพื้นฐานแนวคิดมาจากการมองว่าการสมรสเปรียบเสมือนการเข้าเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจ (Economic Partnership) ที่ทั้งสองฝ่ายร่วมกันสร้างฐานะของครอบครัวขึ้นมา

4.1 ประเภทของสินสมรสและข้อสันนิษฐานทางกฎหมาย

ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1474 สินสมรสประกอบด้วยทรัพย์สิน 3 ประเภทหลัก ดังนี้

ทรัพย์สินที่คู่สมรสได้มาระหว่างสมรส (มาตรา 1474 (1)) นี่คือประเภทของสินสมรสที่พบได้บ่อยที่สุด ครอบคลุมรายได้ทุกชนิดที่เกิดขึ้นระหว่างการสมรส ไม่ว่าจะเป็นเงินเดือน โบนัส กำไรจากการค้าขาย หรือแม้แต่เงินรางวัลที่ได้มาจากการเสี่ยงโชค
ทรัพย์สินที่ได้มาโดยพินัยกรรมหรือการให้เป็นหนังสือที่ระบุว่าเป็นสินสมรส (มาตรา 1474 (2)) เป็นข้อยกเว้นจากหลักที่ว่าทรัพย์สินที่ได้จากการรับมรดกหรือการให้โดยเสน่หาเป็นสินส่วนตัว หากเจ้ามรดกหรือผู้ให้มีความประสงค์จะยกทรัพย์สินนั้นให้เป็นของคู่สมรสทั้งสองคน จะต้องระบุเจตนานั้นไว้อย่างชัดเจนในพินัยกรรมหรือหนังสือยกให้
ดอกผลของสินส่วนตัว (มาตรา 1474 (3)) “ดอกผล” ที่เกิดขึ้นจากสินส่วนตัวในระหว่างสมรสให้ถือเป็นสินสมรส ซึ่งรวมถึง ดอกผลธรรมดา (เช่น ผลไม้จากต้นไม้, ลูกของสัตว์) และ ดอกผลนิตินัย (เช่น ค่าเช่าบ้าน, ดอกเบี้ยเงินฝาก) ตัวอย่างเช่น หากสามีมีบ้านที่เป็นสินส่วนตัวและนำออกให้เช่า ค่าเช่าที่ได้รับระหว่างสมรสจะถือเป็นสินสมรส

นอกจากนี้ มาตรา 1474 วรรคสอง ยังได้วาง “ข้อสันนิษฐานของกฎหมาย” ที่สำคัญไว้ว่า หากมีกรณีเป็นที่สงสัยว่าทรัพย์สินอย่างหนึ่งเป็นสินสมรสหรือสินส่วนตัว ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส ภาระการพิสูจน์เพื่อหักล้างข้อสันนิษฐานนี้จะตกอยู่กับฝ่ายที่อ้างว่าทรัพย์สินนั้นเป็นสินส่วนตัว

4.2 การจัดการสินสมรส

การจัดการสินสมรสแบ่งออกเป็น 2 ระดับ คือ การจัดการทั่วไปที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งทำได้โดยลำพัง และการจัดการที่สำคัญซึ่งต้องทำร่วมกัน

การจัดการที่ทำได้โดยลำพัง

การจัดการที่ต้องทำร่วมกัน (ตามมาตรา 1476)

สามีหรือภริยามีอำนาจจัดการสินสมรสได้โดยลำพังในกิจการทั่วไปที่ไม่ได้อยู่ในรายการนิติกรรมสำคัญ 8 ประการ เช่น การให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ไม่เกิน 3 ปี, การขายสังหาริมทรัพย์ทั่วไป, การนำเงินสินสมรสไปใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน หรือการนำไปลงทุนในกิจการที่ไม่เข้าข้อยกเว้น

กฎหมายกำหนดให้นิติกรรมที่สำคัญ 8 ประการต่อไปนี้ ต้องได้รับความยินยอมจากคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่ง หรือต้องจัดการร่วมกัน:<br>1. ขาย แลกเปลี่ยน ขายฝาก ให้เช่าซื้อ จำนอง ปลดจำนอง หรือโอนสิทธิจำนอง ซึ่งอสังหาริมทรัพย์ หรือสังหาริมทรัพย์ที่อาจจำนองได้<br>2. ก่อตั้งหรือทำให้สิ้นสุดลงซึ่งภาระจำยอม สิทธิอาศัย สิทธิเหนือพื้นดิน สิทธิเก็บกิน หรือภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์<br>3. ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์เกิน 3 ปี<br>4. ให้กู้ยืมเงิน<br>5. ให้โดยเสน่หา (เว้นแต่การให้ที่พอควรแก่ฐานานุรูปของครอบครัว)<br>6. ประนีประนอมยอมความ<br>7. มอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัย<br>8. นำทรัพย์สินไปเป็นประกันหรือหลักประกันต่อเจ้าพนักงานหรือศาล

4.3 ผลของการจัดการสินสมรสโดยปราศจากความยินยอม

หากคู่สมรสฝ่ายหนึ่งทำนิติกรรมสำคัญ 1 ใน 8 ประการตามมาตรา 1476 ไปโดยลำพัง ป.พ.พ. มาตรา 1480 ได้กำหนดผลทางกฎหมายไว้ว่า คู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งสามารถฟ้องขอให้ศาล “เพิกถอน” นิติกรรมนั้นได้ หลักการสำคัญคือ การเพิกถอนจะต้องเป็นการเพิกถอนนิติกรรมนั้น “ทั้งหมด” ไม่ใช่เพียงเฉพาะส่วนของคู่สมรสที่ไม่ให้ความยินยอม (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 882/2518)

อย่างไรก็ตาม มีข้อยกเว้นที่ทำให้นิติกรรมนั้นไม่อาจถูกเพิกถอนได้ คือ:

เมื่อคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งได้ให้ สัตยาบัน (การรับรองหรือยืนยัน) แก่นิติกรรมนั้นแล้ว
ในขณะที่ทำนิติกรรม บุคคลภายนอกได้กระทำโดย สุจริตและเสียค่าตอบแทน

สำหรับการฟ้องขอให้เพิกถอนนิติกรรมนั้น มีกำหนดเวลาตามกฎหมาย คือ ต้องฟ้องภายใน 1 ปี นับแต่วันที่รู้เหตุอันเป็นมูลให้เพิกถอน หรือภายใน 10 ปี นับแต่วันที่ได้ทำนิติกรรมนั้น

หลักการจัดการสินสมรสนี้สะท้อนให้เห็นถึงความสมดุลระหว่างความคล่องตัวในการจัดการทรัพย์สินในชีวิตประจำวัน และความจำเป็นที่ต้องอาศัยความร่วมมือและความยินยอมในเรื่องที่มีผลกระทบสำคัญต่อฐานะของครอบครัว ซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับสถานะทางกฎหมายของคู่ที่อยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส

5.0 ทรัพย์สินระหว่างชายหญิงที่อยู่กินกันโดยมิได้สมรส

สำหรับชายและหญิงที่อยู่กินฉันสามีภริยาโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสกันตามกฎหมาย สถานะของทั้งสองฝ่ายจะไม่ใช่ “สามีภริยา” ตาม ป.พ.พ. ดังนั้น หลักเกณฑ์เรื่อง “สินส่วนตัว” และ “สินสมรส” จึงไม่สามารถนำมาใช้บังคับกับความสัมพันธ์ของบุคคลทั้งสองได้โดยตรง

5.1 หลักกฎหมายที่ใช้บังคับ

เมื่อไม่มีกฎหมายครอบครัวมาบังคับใช้โดยตรง การพิจารณาเรื่องทรัพย์สินระหว่างชายหญิงที่อยู่กินด้วยกันจะกลับไปใช้หลักกฎหมายทั่วไป ดังนี้

ทรัพย์สินที่ร่วมกันทำมาหาได้: ทรัพย์สินที่ทั้งสองฝ่ายได้ร่วมทุน ร่วมแรง หรือร่วมกันทำมาหาได้ในระหว่างที่อยู่กินด้วยกัน จะถือว่าเป็นทรัพย์สินที่มี “กรรมสิทธิ์รวม” หรือมีลักษณะเป็น “หุ้นส่วน” กัน ซึ่งโดยทั่วไปกฎหมายจะสันนิษฐานว่าแต่ละฝ่ายมีส่วนเท่ากัน (คนละครึ่ง)
ทรัพย์สินที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหามาได้โดยลำพัง: ข้อแตกต่างที่สำคัญคือ หากทรัพย์สินใดที่ฝ่ายหนึ่งหามาได้ด้วยความสามารถหรือทุนทรัพย์ของตนเองเพียงฝ่ายเดียว โดยอีกฝ่ายไม่ได้มีส่วนร่วมในการทำมาหาได้นั้น ทรัพย์สินชิ้นนั้นจะถือเป็นกรรมสิทธิ์ส่วนตัวของฝ่ายที่หามาได้ ไม่ถูกนำมารวมเป็นทรัพย์สินร่วมกันเหมือนกรณีสินสมรส

5.2 แนวคำพิพากษาศาลฎีกา

ศาลฎีกาได้วางแนวทางในการแบ่งทรัพย์สินของคู่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสไว้หลายคดี ซึ่งเป็นบรรทัดฐานที่สำคัญ

หลักกรรมสิทธิ์รวมคนละครึ่ง: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 632/2493 และ 2013/2523 ได้วางหลักไว้ว่า ทรัพย์สินที่ชายหญิงทำมาหาได้ร่วมกันระหว่างอยู่กินฉันสามีภริยา ให้ถือว่าเป็นเจ้าของร่วมกันและมีส่วนคนละครึ่ง
ทรัพย์สินที่เป็นมรดก: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 515/2519 วินิจฉัยว่า ทรัพย์สินที่ฝ่ายหนึ่งได้รับมาทางมรดก ไม่ถือเป็นทรัพย์สินที่ทำมาร่วมกัน ดังนั้นอีกฝ่ายหนึ่งจึงไม่มีสิทธิเรียกร้องขอแบ่งได้
การปรับใช้หลักกรรมสิทธิ์รวมกับคู่รักเพศเดียวกัน: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3725/2532 เป็นคดีระหว่างหญิงกับหญิงที่อยู่ร่วมกันและร่วมกันทำมาหากิน ศาลได้นำหลักกรรมสิทธิ์รวมมาปรับใช้ในการแบ่งทรัพย์สินที่ทั้งสองทำมาหาได้ร่วมกัน แสดงให้เห็นว่าหลักการนี้สามารถปรับใช้ได้กับความสัมพันธ์ของบุคคลที่ร่วมกันสร้างฐานะ แม้จะไม่สามารถสมรสกันตามกฎหมายได้

——————————————————————————–

โดยสรุป กฎหมายไทยได้วางระบบความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาไว้อย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การวางแผนล่วงหน้าผ่านสัญญาก่อนสมรส การแบ่งประเภททรัพย์สินอย่างชัดเจนระหว่างสินส่วนตัวและสินสมรส พร้อมทั้งกำหนดหลักเกณฑ์การจัดการที่แตกต่างกัน ไปจนถึงการใช้หลักกฎหมายทั่วไปเพื่อให้ความเป็นธรรมแก่คู่ที่อยู่กินด้วยกันโดยมิได้จดทะเบียนสมรส ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนมีเป้าหมายเพื่อสร้างความมั่นคงและความชัดเจนในการจัดการทรัพย์สินอันเป็นรากฐานสำคัญของสถาบันครอบครัว

Overview of Property Relations Between Husband and Wife Under Thai Law

When a man and a woman decide to live together and register their marriage in accordance with the law, their relationship is not limited only to social or emotional dimensions, but also extends to property matters. In order to regulate and ensure fairness in the management of property that each party had before marriage and that is acquired jointly during marriage, Thai law clearly sets out a framework for property relations, dividing property into two main categories:

Personal property (Sin Suan Tua) – owned exclusively by one spouse; and
Marital property (Sin Somros) – jointly owned by both spouses.

This classification of property is a fundamental basis for determining rights, duties, and limitations in the management of property, so as to create clarity and prevent disputes that may arise in the future.

1.0 Prenuptial Agreement: Setting the Framework for Property Arrangements in Advance

A prenuptial agreement is a legal instrument that allows future spouses to agree in advance on the conditions governing their property relations, which may differ from the general statutory provisions. The main purpose of this type of agreement is to create clarity and set a framework for property management that aligns with the intentions of both parties. It becomes binding once the parties have registered their marriage in accordance with the law.

1.1 Principles and Conditions of a Prenuptial Agreement

The basic principles of prenuptial agreements are laid down in Section 1465 of the Civil and Commercial Code (CCC), which provides that if the spouses do not make a special agreement concerning property before marriage, their property relations will be governed by the provisions in Chapter IV on property of husband and wife.

However, the law also sets limitations on the content of prenuptial agreements, as follows:

Must not be contrary to public order or good morals: Any clause that is contrary to public order or good morals is void (has no legal effect). For example, a clause stating that in case of divorce, all property shall belong solely to the wife and the husband shall receive no share in any marital property may be considered unfair and unenforceable (Supreme Court Judgment No. 195/2465). In addition, a prenuptial agreement is limited strictly to property matters. If it contains clauses unrelated to property—such as a clause stating that if the husband goes out with another woman, it shall automatically be a ground for divorce—that clause is void.
Prohibition on choosing foreign law: A prenuptial agreement may not stipulate that the law of another country shall govern property matters. This is because Thai family law is drafted in accordance with Thai social customs. If this rule is violated, that part of the agreement is void.

For a prenuptial agreement to be legally valid, Section 1466 of the CCC prescribes two possible forms:

The agreement must be recorded in the marriage register at the time of marriage registration; or
It must be made in writing, signed by both spouses and at least two witnesses, attached to the marriage register, and noted in the marriage register that such agreement is attached.

If the spouses do not comply with the required legal form, the prenuptial agreement will be void, and the general legal rules concerning personal property and marital property will apply instead.

1.2 Modification and Effects on Third Parties

Once the spouses have registered their marriage, the prenuptial agreement becomes a binding agreement and cannot be easily modified or revoked. Under Section 1467 of the CCC, any modification or revocation of the agreement requires permission from the court.

As for its effects on third parties, Section 1468 of the CCC protects third parties acting in good faith: the provisions of a prenuptial agreement shall not prejudice the rights of third parties who have entered into a juristic act in good faith, regardless of whether the agreement is later modified by court order or not.

Case study – Supreme Court Judgment No. 1082/2504:
The wife had land and a house as her own property before marriage and had made a prenuptial agreement that the husband would have no involvement with her property. Later, she allowed the husband to sign the investigation form for the issuance of the title deed in his own name. The husband then mortgaged the land and used the money to buy a car for their joint business. The Supreme Court held that the mortgagee, who in good faith believed the land belonged to the husband, was protected; therefore, the mortgage was valid and binding on the wife as well.

In summary, a prenuptial agreement is an arrangement that must be carefully drawn up and executed in accordance with the legal formalities before marriage, to set the framework for the spouses’ property relations. This differs from another type of agreement that arises during marriage.

2.0 Postnuptial Agreement: Property Arrangements Entered Into After Marriage

A postnuptial agreement is a property-related contract made between husband and wife while they are lawfully married, as provided in Section 1469 of the CCC. This type of agreement is more flexible than a prenuptial agreement because the law does not prescribe any specific form for it. At the same time, however, the law grants a special right to the spouses to rescind such an agreement, which distinguishes it from ordinary contracts.

2.1 Essential Features and the Right of Rescission

A postnuptial agreement covers all kinds of property arrangements between husband and wife—for example, contracts of sale, exchange, gifts between spouses, or even agreements to divide marital property while the marriage still subsists, which can result in the divided property changing into personal property of each spouse (Supreme Court Judgment No. 337/2530).

The key characteristic of a postnuptial agreement is the right of rescission under Section 1469, enacted to protect a spouse who may have entered into an agreement under the influence of affection and to their own detriment. The main points are:

Who may rescind: Either the husband or the wife may rescind the agreement. This is a personal right and cannot be exercised by heirs (Supreme Court Judgment No. 890/2517).
Time limit: The agreement may be rescinded at any time while the marriage still exists, or within one year from the termination of the marital status (e.g., the date of divorce registration or the death of one spouse).
Effect of rescission: Once rescinded, the agreement ceases to be binding as if it had never existed. If property has already been transferred under the agreement, it must be returned to its original status.
Exception: The rescission does not affect the rights of third parties who have acted in good faith.

2.2 Legal Issues in Supreme Court Precedents

Supreme Court precedents have clarified several important principles regarding postnuptial agreements:

Clauses excluding the right of rescission are void: In Supreme Court Judgments Nos. 5974/2538 and 8739/2551, the Court held that any clause in a postnuptial agreement that prohibits the parties from exercising the right of rescission is void because it conflicts with Section 1469, which is a rule relating to public order.
Protection of bona fide third parties: In Supreme Court Judgment No. 3185/2552, the Court reaffirmed that even if a postnuptial agreement is later rescinded, if the property has already been transferred to a third party acting in good faith before the rescission, the third party’s rights are not affected.
Using a lawsuit to exercise the right of rescission: Supreme Court Judgment No. 3857/2562 involved a case where the plaintiff (husband) used his personal property to purchase land but had the defendant (wife) registered as co-owner. This was considered a postnuptial agreement granting co-ownership in personal property. The husband’s filing of a lawsuit while the marriage still subsisted was deemed an exercise of his right of rescission within the legal time limit.

It can thus be seen that the right of rescission is a special feature of postnuptial agreements reflecting the legislator’s intention to give special protection to spouses. However, understanding such agreements requires a foundational understanding of the two types of property between husband and wife: personal property and marital property.

3.0 Personal Property: The Individual Property of Each Spouse

Personal property is property owned exclusively by one spouse, over which that spouse has the sole power to manage—whether selling, transferring, encumbering, or subjecting it to any obligations—without needing the consent of the other spouse, as provided in Section 1473 of the CCC.

3.1 Types of Personal Property

Under Section 1471 of the CCC, personal property is divided into four main categories:

Property owned before marriage (Section 1471(1))
All property of any kind owned by a spouse before the date of marriage registration is that spouse’s personal property, whether land, bank deposits, or other movable property.
Personal use items, clothing, and tools of trade (Section 1471(2))
Even if acquired during marriage, items used personally “according to social status” and tools “necessary” for a profession or occupation are deemed personal property. For example, a sewing machine for a tailor or dental instruments for a dentist may be personal property. However, a car used by the dentist to commute to the clinic may not be considered a necessary professional tool and is often treated as marital property.
Property acquired by inheritance or by gift (Section 1471(3))
Property acquired by a spouse during marriage through inheritance or by gift is personal property of that spouse. This also includes cases where one spouse transfers their share of marital property to the other—such property then becomes the recipient’s personal property (Supreme Court Judgment No. 337/2530). An exception is where the testator or donor expressly states in a written instrument that the property is to be marital property.
Engagement gifts (Section 1471(4))
Engagement gifts given by the man to the woman as proof of an intention to marry become the woman’s property upon delivery and constitute her personal property.

3.2 Transformation of Personal Property (Real Subrogation)

The law sets out the principle of real subrogation in Section 1472 of the CCC to deal with changes in the form of personal property. Under this principle, if personal property is sold, exchanged, or the money obtained from its sale is used to buy new property, the property or money thus acquired remains personal property.

In more complex situations—such as when personal property funds are mixed with marital property funds to purchase new property—the status of the new property depends on the proportion of contributions. If the personal property portion is greater, the new property tends to remain personal property; if the marital property contribution is greater, the new property will be regarded as marital property. For example, if the husband sells his personal house for 600,000 baht and adds 400,000 baht of marital property funds to build a new house worth 1,000,000 baht, the new house will be treated as his personal property because the majority of the funds came from personal property.

Case study – Supreme Court Judgment No. 145/2563:
The plaintiff used his personal property to purchase land and build a house on it during marriage. The Supreme Court held that the house thus constructed was the plaintiff’s personal property under the principle of real subrogation.

In summary, personal property is subject to the exclusive management of the owning spouse, which is fundamentally different from marital property, which is jointly owned.

4.0 Marital Property: Property Acquired Jointly During Marriage

Marital property is property acquired by spouses during the marriage, which the law presumes to be jointly owned by both spouses in equal shares. This concept is based on the view that marriage is an economic partnership, in which both parties contribute to building the family’s financial base.

4.1 Types of Marital Property and Legal Presumptions

Under Section 1474 of the CCC, marital property consists of three main categories:

Property acquired during marriage (Section 1474(1))
This is the most common type of marital property and covers all kinds of income earned during marriage, such as salaries, bonuses, business profits, and even winnings from games of chance.
Property acquired by will or gift expressly designated as marital property (Section 1474(2))
This is an exception to the rule that property received by inheritance or by gift is personal property. If the testator or donor intends the property to belong to both spouses, this intention must be clearly stated in the will or written gift.
Fruits of personal property (Section 1474(3))
“Fruits” arising from personal property during marriage are deemed marital property. This includes natural fruits (e.g., fruits from trees, offspring of animals) and civil fruits (e.g., rent from a house, interest on deposits). For example, if the husband rents out a house that is his personal property, the rent received during marriage is marital property.

Furthermore, Section 1474 paragraph 2 lays down an important legal presumption: when there is doubt whether certain property is marital or personal property, it is presumed to be marital property, and the party who claims it is personal property bears the burden of proof.

4.2 Management of Marital Property

Management of marital property can be divided into two levels: ordinary management that either spouse may carry out alone, and important acts that require joint management.

Acts that may be done by one spouse alone
Either husband or wife may manage marital property alone for ordinary matters that do not fall within the eight important juristic acts, such as leasing immovable property for no more than three years, selling ordinary movable property, using marital funds for everyday expenses, or investing in an activity that does not fall under the exceptions.
Acts requiring joint management (Section 1476)
The law requires the consent of the other spouse or joint action for the following eight important juristic acts:
1. Selling, exchanging, selling with right of redemption, hire-purchase, mortgaging, discharging a mortgage, or transferring mortgage rights in immovable property or movable property that can be mortgaged;
2. Creating or extinguishing servitudes, rights of habitation, superficies, usufructs, or encumbrances over immovable property;
3. Leasing immovable property for more than three years;
4. Lending money;
5. Making gifts (except gifts appropriate to the family’s social standing);
6. Compromising a dispute;
7. Submitting disputes to arbitration;
8. Using property as security or guarantee to officials or the court.

4.3 Effects of Managing Marital Property Without Consent

If one spouse carries out any of the eight important juristic acts under Section 1476 alone, Section 1480 of the CCC provides that the other spouse may file a lawsuit requesting the court to revoke that juristic act. An important principle is that revocation must be of the entire act, not just the portion relating to the non-consenting spouse (Supreme Court Judgment No. 882/2518).

However, revocation is not allowed in the following situations:

where the other spouse has already ratified the juristic act; or
where the third party acted in good faith and for value at the time of the juristic act.

The time limits for bringing an action to revoke are:

within one year from the date the spouse became aware of the cause for revocation; or
within ten years from the date of the juristic act.

These rules on the management of marital property reflect a balance between flexibility in day-to-day property management and the need for cooperation and consent in matters that significantly affect the family’s financial status. This stands in clear contrast to the legal status of couples who live together without registering their marriage.

5.0 Property Between a Man and Woman Living Together Without Marriage

For a man and woman living together as husband and wife without registering their marriage, their status is not that of “husband and wife” under the CCC. Therefore, the legal rules of “personal property” and “marital property” cannot be directly applied to their property relations.

5.1 Applicable Legal Principles

In the absence of specific family-law provisions, property relations between cohabiting partners are governed by general legal principles:

Property jointly acquired through joint efforts
Property acquired through joint capital, joint labor, or joint efforts during cohabitation is treated as jointly owned property or as property held in a partnership-like relationship. As a general rule, the law presumes that each party owns an equal share (one half each).
Property acquired solely by one party
A key difference from marital property is that property acquired solely by one party through their own skill, labor, or capital, without contribution from the other, is regarded as that party’s personal property and is not automatically treated as jointly owned as in the case of marital property.

5.2 Supreme Court Precedents

The Supreme Court has set important guidelines on division of property for couples who are not legally married:

Co-ownership in equal shares:
Supreme Court Judgments Nos. 632/2493 and 2013/2523 held that property acquired through joint efforts of a man and woman living together as husband and wife is considered jointly owned, with each holding an equal share.
Property received by inheritance:
Supreme Court Judgment No. 515/2519 held that property received by one party through inheritance is not considered jointly acquired property. The other party therefore has no right to demand a share.
Application of co-ownership principles to same-sex couples:
Supreme Court Judgment No. 3725/2532 involved two women who lived together and jointly earned their living. The Court applied the principles of joint ownership to divide the property they had acquired together, demonstrating that these principles can be applied to relationships where persons jointly build up their economic status, even if they cannot legally marry.

Conclusion

In summary, Thai law has established a comprehensive system for property relations between husband and wife—from advance planning through prenuptial agreements, to a clear division between personal property and marital property with different management rules, and finally to the application of general legal principles to ensure fairness for couples who cohabit without registering their marriage. All of these mechanisms share the common goal of promoting stability and clarity in the management of property, which forms an essential foundation for the institution of the family.

泰国法律下夫妻财产关系的概览

当一男一女决定共同生活并依法登记结婚时，两人的关系并不只限于社会或情感层面，还延伸到“财产”层面。为了规范并公平地管理双方在婚前已经拥有的财产，以及在婚姻存续期间共同取得的财产，泰国法律对夫妻财产关系设立了明确的框架，将财产划分为两大类：

“สินส่วนตัว”（个人财产 / 特有财产）：专属于一方配偶的财产；
“สินสมรส”（夫妻共同财产）：视为双方共同共有的财产。

这种财产分类是确定夫妻在财产方面权利、义务及处分限制的重要基础，有助于提高法律上的明确性，并预防未来可能出现的纠纷。

1.0 婚前协议：预先设定财产约定的框架

**婚前协议（Prenuptial Agreement）**是一个法律工具，使未来的夫妻可以在结婚前就双方的财产关系预先作出约定，并可约定与法律一般规定不同。
其主要目的在于：

使双方在财产范围、归属与管理上具有清晰的共识；
令日后财产处理有明确依据；
该协议在双方依法登记结婚后才发生法律效力。

1.1 婚前协议的原则与成立条件

婚前协议的基本原则载于《泰国民商法典》（ป.พ.พ.）第 1465 条：
若夫妻在结婚前未就财产事项另行订立特别协议，则其财产关系应依照“第四编：夫妻财产”的规定处理。

然而，法律也对婚前协议的内容加以限制：

不得违反公共秩序或善良风俗：
若协议条款有违公共秩序或善良风俗，则该条款无效（属“无效”（โมฆะ））。
例如：约定离婚时所有财产均归女方单独所有，男方对夫妻共同财产毫无分配权，该类条款可能被认为不公平而无法适用（最高法院判决第 195/2465 号）。另外，婚前协议的内容仅限于“财产事项”。
若有与财产无关的约定，例如：约定“若丈夫带其他女人去玩即当然成为离婚的理由”，这类条款当然无效。
不得规定适用外国法：
婚前协议中不得约定以外国法律作为夫妻财产关系的适用法。
理由在于：泰国的家庭法乃依据泰国社会习俗所制定。若违背此点，相关约定部分即属无效。

为了使婚前协议具有效力，《民商法典》第 1466 条规定了两种“形式”要求：

在结婚登记时，将婚前协议的内容记载于婚姻登记簿中；或
以书面形式订立，由双方及至少两名证人签名，并将该书面协议附于婚姻登记簿之后，同时在婚姻登记簿中记载有该附加协议。

若未依上述法定形式订立，婚前协议即属无效，夫妻财产关系须回归一般规则，即依照关于“个人财产（สินส่วนตัว）”与“夫妻共同财产（สินสมรส）”的法律规定处理。

1.2 变更婚前协议与对第三人的影响

当夫妻完成结婚登记后，婚前协议即成为具有约束力的约定，不得随意变更或撤销。
依《民商法典》第 1467 条：
如欲变更或撤销婚前协议，必须经由法院许可。

在对第三人的影响方面，《民商法典》第 1468 条规定了对“善意第三人”的保护原则：

婚前协议中的约定，不得损害已善意与夫妻一方或双方为法律行为之第三人的权利，不论该婚前协议后来是否经法院命令变更。

判例示例——最高法院判决第 1082/2504 号：
妻子在结婚前即拥有土地及房屋，并在婚前协议中约定丈夫对其财产无权干涉。
但后来妻子同意让丈夫在调查表（为申请地籍发证之用）上签名，使地籍登记为丈夫名下。
丈夫随后以该土地设定抵押，并将抵押款用于购买汽车作为共同营业工具。
最高法院认为：抵押权人善意相信该土地属丈夫所有，应获法律保护；抵押行为有效，并对妻子发生效力。

小结：
婚前协议必须在“结婚之前”依照法定形式严谨订立，用以预设夫妻的财产关系架构。
这与另一种在“婚姻存续期间”产生的协议——婚内协议，性质大不相同。

2.0 婚内协议：婚后所订立的财产约定

婚内协议（Postnuptial Agreement），是指夫妻在依法婚姻存续期间，就财产事项相互订立的契约，依据《民商法典》第 1469 条。
与婚前协议相比：

法律不要求特定形式（例如无须登记或附于婚姻登记簿）；
但同时赋予夫妻一方对该等协议特别的“撤销权”（บอกล้าง），这是婚内协议的一大特色。

2.1 婚内协议的要点与撤销权

婚内协议可涵盖各种夫妻间财产约定，例如：

买卖契约、交换契约；
赠与契约（配偶间相互赠与）；
甚至在婚姻存续期间约定分割夫妻共同财产，使已分割的部分转变为各自的个人财产（最高法院判决第 337/2530 号）。

婚内协议的核心在于《民商法典》第 1469 条规定的撤销权，其立法意旨是：
防止配偶在“感情影响”之下作出对自己过于不利的财产处分，以给予特别保护。

其主要内容如下：

有权撤销之人：
丈夫或妻子任一方均可行使撤销权，此为专属人格权，继承人不得代位行使
（最高法院判决第 890/2517 号）。
期间限制：
撤销可在婚姻关系存续期间的任何时候行使，或自婚姻关系终止之日起 一年内 行使
（例如自离婚登记日或一方死亡之日算起）。
撤销的效果：
一旦撤销，婚内协议视为自始不生效力，如同从未订立过。
若财产已经依契约发生移转，原则上应回复至原状。
对第三人的例外：
对于在撤销前已善意与当事人进行交易的第三人，其权利不受撤销影响。

2.2 相关最高法院判决中的法律要点

最高法院就婚内协议之适用，已形成数项重要原则：

禁止约定放弃撤销权：
在最高法院判决第 5974/2538 号及第 8739/2551 号中，法院认为：
若婚内协议中约定“不得撤销”或“不得行使撤销权”，该约定因违背第 1469 条之强行规定，而属无效，属于关乎公共秩序之法律。
保护善意第三人：
在最高法院判决第 3185/2552 号中，法院确认：
即便婚内协议后来被撤销，但若在撤销前，涉案财产已移转予善意第三人，则第三人的权利不受影响。
以提起诉讼方式行使撤销权：
最高法院判决第 3857/2562 号中，原告（丈夫）以自己之个人财产买地，却登记与被告（妻子）为共同共有；法院认为此为一项“婚内协议”，赋予妻子对丈夫个人财产的共有权。
当丈夫于婚姻存续期间提起诉讼请求，视为在法律规定期间内行使撤销权。

由此可见，撤销权是婚内协议的特殊制度，体现了立法者对配偶的特别保护。
但要理解婚前协议与婚内协议，必须先掌握夫妻财产的基本分类：个人财产（สินส่วนตัว）与夫妻共同财产（สินสมรส）。

3.0 个人财产（สินส่วนตัว）：配偶一方的专属财产

个人财产（สินส่วนตัว / Separate Property），指专属于一方配偶的财产。
根据《民商法典》第 1473 条，该方配偶可单独对个人财产进行一切处分与管理，例如：

出售、转让、设定担保；
使其成为负担或债务的标的；

而无须取得另一方配偶的同意。

3.1 个人财产的类型

依《民商法典》第 1471 条，个人财产可分为四类：

婚前已存在的财产（第 1471 条第 (1) 项）
一方在登记结婚前已经享有所有权的任何财产——包括土地、存款、动产等——均为其个人财产。
个人生活用品、服饰及职业工具（第 1471 条第 (2) 项）
即使是在婚后取得，只要是：
- 依其社会地位适当的“个人用品、服装、饰物”；
- 以及职业上“必要的工具”，
  均属于该方个人财产。
例如：
- 裁缝的缝纫机；
- 牙医的牙科器械。
但若是牙医出行用车，仅为交通工具，通常不会被视为“必要职业工具”，实务上多认定为夫妻共同财产。
通过继承或赠与取得的财产（第 1471 条第 (3) 项）
一方在婚姻存续期间，经由继承或无偿赠与取得的财产，为该方个人财产。
此亦包括一方将自己在共同财产中的份额无偿转让给另一方的情形，受让一方取得的部分即转为其个人财产
（最高法院判决第 337/2530 号）。但若立遗嘱人或赠与人希望该财产成为夫妻共同财产，必须在遗嘱或赠与书中明确表示。
订婚礼物（第 1471 条第 (4) 项）
男方向女方赠与之“订婚礼物”，作为将与其结婚的证明，自交付时起即归女方所有，为女方的个人财产。

3.2 个人财产的“形态变更”（ช่วงทรัพย์ / Real Subrogation）

为处理个人财产形态变化的情形，《民商法典》第 1472 条确立了“财产替代原则（Real Subrogation / ช่วงทรัพย์）”：

若个人财产被出售、交换，或将其价金用于购买其他财产，则新取得的财产或所得的金钱，仍为个人财产。

若情况更复杂，例如：

将个人财产的金钱与夫妻共同财产的金钱混合，用以购置新财产：

则新财产的性质取决于各类资金的比例：

若个人财产出资比例较高 → 新财产倾向被认定为个人财产；
若共同财产出资比例较高 → 新财产则被认定为夫妻共同财产。

举例：
丈夫出售其个人房屋所得 600,000 泰铢，再加上夫妻共同财产 400,000 泰铢，合计 1,000,000 泰铢建造新房。
由于主体资金来源为个人财产，实务上倾向认定该新房为丈夫个人财产。

判例示例——最高法院判决第 145/2563 号：
原告以其个人财产购买土地，并在婚姻存续期间于该土地上建房。
最高法院认为：该房屋依“财产替代原则”，亦为原告之个人财产。

小结：
个人财产由其所有配偶专属管理与处分，
与夫妻双方“共同共有”的**夫妻共同财产（สินสมรส）**有本质差异。

4.0 夫妻共同财产（สินสมรส）：婚姻期间共同取得的财产

夫妻共同财产（สินสมรส / Marital Property），是指夫妻在婚姻存续期间取得的财产，法律推定为双方各占一半的共同共有。

其背后理念是：
婚姻被视为一种经济上的合伙关系（Economic Partnership），夫妻双方共同建立家庭的经济基础。

4.1 夫妻共同财产的类型与法律推定

依《民商法典》第 1474 条，夫妻共同财产主要包括三类：

婚后取得的财产（第 1474 条第 (1) 项）
这是最常见的共同财产形式，包括婚后产生的一切收入，如：
- 工资、奖金；
- 营业利润；
- 甚至中奖等所得。
遗嘱或书面赠与中指定为共同财产的财产（第 1474 条第 (2) 项）
此为对前述“继承或赠与原则”的例外：
原则上，继承或赠与所得为个人财产。
但如立遗嘱人或赠与人在遗嘱或赠与书中特别指明该财产为“夫妻共同财产”，则应依该意思表示处理。
个人财产的收益（第 1474 条第 (3) 项）
婚姻存续期间由个人财产产生的“果实（ดอกผล）”，视为共同财产。包括：
- 自然果实：如果树结的果实、家畜的幼崽等；
- 法定果实（民事果实）：如房屋租金、存款利息等。
例如：丈夫拥有一幢作为个人财产的房屋，在婚后将其出租，所收租金即为夫妻共同财产。

此外，第 1474 条第 2 段规定了重要的法律推定：

如对某项财产究竟属共同财产或个人财产存有疑问，应先推定为“夫妻共同财产”；
主张其为个人财产者，负有举证责任。

4.2 夫妻共同财产的管理

共同财产的管理可分为两个层次：

一般管理行为：任一配偶可单独为之；
重大管理行为：必须夫妻共同为之，或取得另一方的明确同意。

一、可由单方进行的一般管理
凡不属于“八项重大法律行为”的事项，原则上丈夫或妻子皆可单独处分，例如：

将不动产出租不超过 3 年；
出售一般动产；
日常生活开支；
将共同财产投资于一般风险合理的事业（且不属例外范围）。

二、必须共同管理的重大法律行为（第 1476 条）

以下 8 类行为必须取得配偶同意或共同为之：

对不动产或可抵押之动产为：买卖、交换、赎买、租购、设定抵押、解除抵押或移转抵押权；
设立或消灭地役权、居住权、地上权、用益物权或其他不动产负担；
将不动产出租超过 3 年；
出借金钱；
赠与（除“与家庭身份地位相称”的合理赠与外）；
和解、调解争议；
将争议提交仲裁；
将财产作为担保或保证提供给公务员或法院。

4.3 未经同意处分共同财产的法律效果

若配偶一方单独实施上述第 1476 条中“八项重大行为”之一，《民商法典》第 1480 条规定：

另一方配偶得向法院起诉，请求撤销该法律行为。
且撤销应为“全部撤销”，而非仅针对未同意一方的权益部分
（最高法院判决第 882/2518 号）。

但以下情形则不得撤销：

另一方配偶已经对该行为追认（ให้สัตยาบัน）；
第三人于行为时系善意且有偿取得权利。

撤销之诉的期间规定为：

自知悉撤销原因之日起 一年内；或
自该法律行为实施之日起 十年内。

此一制度体现了：
一方面保障日常财产运用的弹性，另一方面在重大财产处分上强调夫妻的“共同决策”，以保护家庭经济基础。
这与未登记结婚的同居关系，在法律上的处理方式明显不同。

5.0 未登记结婚之同居男女之间的财产

对于未依法登记结婚而以夫妻名义共同生活的男女，根据《民商法典》，其关系并非“法律上的夫妻”。
因此，关于“个人财产（สินส่วนตัว）”及“夫妻共同财产（สินสมรส）”的规定，原则上不能直接适用于他们之间的财产关系。

5.1 适用的法律原则

在无家庭法规范直接适用的情况下，同居男女之间的财产问题须回归一般法律原则：

共同劳动或共同出资取得的财产：
若双方通过共同出资、共同劳动、共同经营等方式取得财产，一般视为共同共有或具有类似“合伙”性质，
通常推定双方各占一半（即各二分之一份额）。
一方独立取得的财产：
若某项财产完全由一方的能力或资金单独取得，而另一方并未参与劳动或投资，则该财产视为该方的单独所有财产，
不当然比照“夫妻共同财产”纳入共同分配。

5.2 最高法院判决的方向

泰国最高法院在多起判例中，确立了处理未登记结婚同居关系财产的基准：

共同取得财产的人各半共有：
最高法院判决第 632/2493 号与第 2013/2523 号均认为：
同居男女共同劳动所得之财产，应视为共同所有，各占一半。
继承取得之财产非共同财产：
最高法院判决第 515/2519 号指出：
若一方以继承方式取得财产，该财产并不属于双方共同劳动取得的财产，另一方无权请求分割该财产。
将共有原则适用于同性伴侣：
最高法院判决第 3725/2532 号为一宗女性与女性同居并共同工作之案件，
法院将“共同共有”的原则适用于其共同取得的财产分配，
显示此一原则可适用于任何“共同协力建立经济基础之关系”，
即便当事人无法依现行法制合法结婚。

总结

泰国法律对夫妻财产关系建立了相当完整的体系：

自婚前可通过“婚前协议”进行预先规划；
于婚姻存续期间，以“个人财产（สินส่วนตัว）”与“夫妻共同财产（สินสมรส）”的清楚分类及各自不同的管理规则为基础；
同时，对未登记结婚而共同生活的伴侣，则透过一般财产法与共同共有原则，尽可能实现公平分配与权利保护。

这一整套制度的核心目标，都是为了：

为家庭这一基本社会单位的财产管理提供稳定性与明确性，
减少纠纷，保障当事人及善意第三人的合法权益。

如果你想：

做成对照表 / Cheat Sheet / 思维导图版，
或者要对比泰国–中国–越南的夫妻财产制度，
我也可以帮你整理出来。