ตัวอย่างกรณีตาม มาตรา 10 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2565)
ซึ่งบัญญัติว่า:
“ถ้าไม่อาจดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลชั้นต้นที่มีเขตศาลเหนือคดีนั้นได้โดยเหตุสุดวิสัย… คู่ความฝ่ายที่เสียหายหรืออาจเสียหาย… อาจยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นในท้องที่ที่ตนอยู่ได้…”
🧾 ตัวอย่างสถานการณ์สมมุติ (Case Example)
🎯 สถานการณ์: เหตุสุดวิสัยจากน้ำท่วมรุนแรง
- ข้อเท็จจริง:
นาย ก. เป็นโจทก์ในคดีแพ่งเรื่องละเมิดต่อ นาย ข. ซึ่งคดีนี้อยู่ในเขตอำนาจของ ศาลจังหวัดนครศรีธรรมราช
ขณะที่คดีกำลังอยู่ระหว่างการนัดพิจารณา เกิด อุทกภัยครั้งใหญ่ (น้ำท่วม) ในพื้นที่ภาคใต้ ทำให้- ศาลจังหวัดนครศรีธรรมราชไม่สามารถเปิดทำการได้ (น้ำท่วม, ไฟฟ้าดับ, เอกสารเสียหาย)
- การเดินทางเข้าสู่ศาลนั้นก็เป็นไปไม่ได้
- ผลกระทบ:
นาย ก. ซึ่งมีภูมิลำเนาอยู่ที่ กรุงเทพฯ ไม่สามารถดำเนินกระบวนพิจารณาคดีตามกำหนดได้ อาจเสียสิทธิ์ทางคดี เช่น หลักประกัน, การคุ้มครองชั่วคราว หรือขอเลื่อนพิจารณาไม่ได้ทัน
✅ การใช้สิทธิภายใต้มาตรา 10
นาย ก. สามารถดำเนินการดังนี้:
- ยื่นคำร้องฝ่ายเดียว ต่อ ศาลแพ่งกรุงเทพฯ (ซึ่งเป็นศาลที่ตนมีภูมิลำเนา)
- ขอให้ศาล มีคำสั่งชั่วคราวหรือคำสั่งใด ๆ ที่เหมาะสม เพื่อรักษาสิทธิ์ของตน เช่น
- สั่งให้ระงับนัดพิจารณาชั่วคราว
- สั่งให้เลื่อนการชำระค่าธรรมเนียม หรือ
- ขออนุญาตยื่นเอกสารเพิ่มเติมผ่านศาลนี้ชั่วคราว
⚖️ วัตถุประสงค์ของมาตรา 10
เพื่อให้ ความยุติธรรมยังดำเนินต่อได้แม้เกิดเหตุสุดวิสัย โดยไม่ให้คู่ความเสียสิทธิ์หรือเสียเปรียบในกระบวนพิจารณา
ทนายจำเลย ต้องไปยื่น อุธรณ์ จ.ลพบุรี แต่ไปไม่ทัน จึงไปที่ จ. ฉะเชิงเทราแทน ใช่ มาตรานี้ได้หรือไม่
คำตอบคือ: ✅ “ใช้มาตรา 10 ได้ในบางกรณี — ถ้าเป็นกรณีเหตุสุดวิสัยจริง และศาลต้นทางไม่สามารถดำเนินกระบวนพิจารณาได้”
แต่หากแค่ ทนายเดินทางไปไม่ทัน หรือไม่สะดวกเฉพาะบุคคล โดยที่ ศาลลพบุรียังเปิดทำการตามปกติ → ❌ ไม่เข้าเกณฑ์มาตรา 10
📜 วิเคราะห์ตามมาตรา 10 ป.วิ.แพ่ง
มาตรา 10 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า
❝ถ้าไม่อาจดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลชั้นต้นที่มีเขตศาลเหนือคดีนั้นได้โดยเหตุสุดวิสัย…❞
“เหตุสุดวิสัย” หมายถึง เหตุที่ อยู่นอกเหนือการควบคุม ของคู่ความ เช่น:
- ศาลปิดทำการเพราะภัยธรรมชาติ
- สงคราม / ภัยโรคระบาดใหญ่
- ระบบศาลล่มทั่วประเทศ
- ศาลถูกสั่งย้ายชั่วคราว
🛑 แต่ถ้าเป็นแค่ “ทนายเดินทางไม่ทัน”, “รถเสีย”, หรือ “ติดธุระ” โดยที่ ศาลยังดำเนินการตามปกติ →
👉 ไม่ใช่เหตุสุดวิสัยตามมาตรา 10
📌 กรณีที่อาจใช้ มาตรา 10 ได้จริง
- เช่น ศาลจังหวัดลพบุรี ถูกปิดชั่วคราว เพราะน้ำท่วม หรือมีคำสั่งล็อกดาวน์
- ทนายจำเลยจึงไปยื่นคำร้องฝ่ายเดียวที่ ศาลจังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งเป็นที่พำนักของตน ณ ขณะนั้น
- ขอให้ศาลนั้นมีคำสั่งให้ระงับนับเวลาการอุทธรณ์ไว้ก่อน หรือขอส่งคำอุทธรณ์ผ่านศาลนั้นแทน
✅ สรุปสั้น:
| สถานการณ์ | ใช้ ม.10 ได้ไหม |
|---|---|
| ศาลลพบุรีถูกปิดจริง | ✅ ได้ |
| ทนายติดธุระ / เดินทางไม่ทัน แต่ศาลยังเปิดปกติ | ❌ ไม่ได้ |
| มีภัยธรรมชาติในพื้นที่ศาล | ✅ ได้ |
| แค่ “ไม่สะดวก” ส่วนบุคคล | ❌ ไม่เข้าเกณฑ์ |
หากคุณต้องการร่างคำร้องตามมาตรา 10 หรือแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความ “เหตุสุดวิสัย” เพิ่มเติม ผมสามารถจัดให้ได้ครับ.